Dla zdrowia i urody

Serce nie sługa

• Dla zdrowia i urody
• 2026 / 01 / 29

Jednym z niebezpieczeństw XXI wieku jest niewydolność serca. Przyczyną tego stanu mogą być choroby serca lub przebyte zawały, ale też źle kontrolowana cukrzyca czy nadużywanie alkoholu.

Serce jest silną pompą mięśniową, której zadaniem jest rozprowadzanie krwi i tlenu po całym organizmie. Niewydolność serca (heart failure) to stan, w którym serce z jakiegoś powodu przestaje być zdolne do dostarczania odpowiedniej ilości składników do narządów ciała i powoduje zmniejszenie wydolności wysiłkowej. W przeciwieństwie do zatrzymania akcji serca, niewydolność nie oznacza jednak całkowitego zaprzestania pracy serca, ale jego zmniejszoną efektywność oraz powiązane z tym liczne objawy kliniczne wynikające z niewystarczającego zaopatrzenia organizmu w tlen i składniki odżywcze.

Niewydolność serca jest złożonym schorzeniem, którego przyczyny mogą być różnorodne i obejmować zarówno choroby serca, jak i czynniki pozasercowe. Najważnejsze czynniki ryzyka to choroba niedokrwienna serca, nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, otyłość, wady zastawkowe, zaburzenia rytmu serca oraz przebyte incydenty sercowe, w tym zwłaszcza zawał mięśnia sercowego uszkadzający tkankę serca. Niewydolność serca może być także wynikiem kardiomiopatii, czyli grupy chorób kardiologicznych związanych z zaburzeniami w budowie mięśnia sercowego oraz jego nieprawidłowym funkcjonowaniem, a także procesów zapalnych, zakażeń wirusowych oraz toksycznego wpływu różnych substancji, w tym przede wszystkim alkoholu i leków kardiotoksycznych. Rozpoznanie przyczyny niewydolności w trakcie diagnostyki HF pozwala na indywidualne podejście do leczenia i skuteczniejsze kontrolowanie przebiegu choroby.

Niewydolność serca dzieli się na kilka głównych typów opartych na różnych kryteriach, takich jak lokalizacja i funkcja skurczowa serca. Badane są nieprawidłowości w tzw: frakcji wyrzutowej lewej komory (LVEF). Prawidłowa wartość podawana w procentach to 50-60 procent. Gdy ta wartość jest mniejsza niż 40 procent, mówimy o niewydolności serca ze zmniejszoną frakcją wyrzutową (HFrEF). Serce traci zdolność do efektywnego kurczenia się, co ogranicza ilość krwi pompowanej w jednym skurczu. Gdy wartość procentowa jest prawidłowa, ale serce nie może się prawidłowo wypełnić krwią pomiędzy skurczami z powodu sztywności ścian, mówimy wtedy o niewydolności serca z zachowaną frakcją wyrzutową (HFpEF). Niewydolność serca z pośrednią frakcją wyrzutową (HFmrEF) łączy obydwa powyższe.

Ponadto niewydolność może dotyczyć lewej lub prawej strony serca. Lewokomorowa niewydolność serca dotyczy lewej części serca odpowiedzialnej za pompowanie natlenionej w płucach krwi do całego ciała. W wyniku osłabienia funkcji lewej komory dochodzi do zatrzymania płynów w płucach, co prowadzi do duszności i uczucia zmęczenia. Prawokomorowa niewydolność serca obejmuje prawą stronę serca odpowiedzialną za przepompowanie odtlenionej krwi z całego ciała do płuc, gdzie następuje jej natlenowanie. Skutkiem osłabienia tej funkcji jest zatrzymanie płynów w organizmie, co prowadzi do obrzęków, szczególnie w dolnych partiach kończyn dolnych i brzuchu. Obukomorowa niewydolność serca to stan, w którym występuje niewydolność obu komór.

Zwykłe badanie EKG jest szybkie i całkowicie bezbolesne. A może przynieść nam ważne ostrzeżenie o sercu.

---

Czy można samodzielnie rozpoznać objawy HF? Nie zawsze objawy są w pełni charakterystyczne. Jednak możemy wymienić kilka najbardziej typowych.

♦Duszność: to często pierwszy objaw zauważany przez chorego, zwykle podczas wysiłku fizycznego. Duszność wynika z zalegania płynów w płucach, co jest efektem osłabionej lewej komory do pompowania krwi. W miarę rozwoju choroby duszność może występować również w spoczynku.

♦Obrzęki obwodowe: prawokomorowa niewydolność prowadzi do zatrzymania płynów w organizmie, co skutkuje obrzękami zlokalizowanymi najczęściej w okolicy kostek i stóp, a czasem również brzucha (wodobrzusze). Objaw ten jest spowodowany utrudnionym powrotem krwi żylnej i zwiększonym ciśnieniem w naczyniach obwodowych.

♦Zmniejszona tolerancja wysiłku: chorzy z niewydolnością serca często odczuwają zmęczenie i osłabienie nawet przy minimalnym wysiłku, co wynika z niedostatecznego zaopatrzenia mięśni w tlen. Organizm oszczędza energię, a pacjenci mogą mieć trudności z wykonywaniem nawet najbardziej podstawowych, codziennych czynności.

♦Przyspieszone bicie serca (tachykardia): w odpowiedzi na spadek efektywności pompowanej krwi, organizm próbuje kompensować niewydolność serca poprzez przyspieszenie jego akcji. Wzmożona praca serca może być odczuwana jako uczucie kołatania lub przyspieszonego tętna, zwłaszcza podczas wysiłku lub silnego stresu.

♦Kaszel i świszczący oddech: objawy częste w przypadku lewokomorowej niewydolności, kiedy serce ma problem z pompowaniem natlenowanej krwi z płuc do całego ciała i zaczyna ona zalegać w krążeniu płucnym. Powoduje to wzrost ciśnienia w naczyniach płucnych, nadmiar płynu zaczyna przesiąkać do pęcherzyków płucnych i wywołuje obrzęk płuc prowadzący do podrażnienia dróg oddechowych; efekt to suchy, uporczywy kaszel, często nasilający się w pozycji leżącej oraz świsty mogące przypomnieć objawy astmy.

♦Nocne oddawanie moczu (nykturia): w niewydolności serca zmniejsza się skuteczność nerkowego przepływu krwi w ciągu dnia, co prowadzi do kumulacji płynów w organizmie. W nocy, kiedy serce ma nieco mniejsze obciążenie, zwiększa się przepływ krwi przez nerki, co skutkuje zwiększoną diurezą. To zjawisko może wywołać konieczność wielokrotnego wstawania w nocy, co wpływa na jakość snu pacjenta, prowadząc do przewlekłego zmęczenia i senności w ciągu dnia.

♦Brak apetytu i uczucie pełności: w wyniku niewydolności serca krew może zastygać w dużych żyłach jamy brzusznej, co prowadzi do zwiększenia się w nich ciśnienia, pojawienia się obrzęku i przekrwienia żołądka, jelit oraz wątroby. Brak apetytu oraz uczucie pełności mogą wynikać także ze zmniejszonej aktywności fizycznej oraz ciągłego zmęczenia, które są typowe dla chorych z niewydolnością serca. W zaawansowanej niewydolności może wystąpić znaczna utrata wagi, niedożywienie, wyniszczenie organizmu.

O rozpoznaniu niewydolności serca decyduje przede wszystkim zespół objawów klinicznych oraz wyniki wybranych badań, takich jak EKG, RTG klatki piersiowej, spoczynkowe badanie echokardiograficzne, tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny, angiografia wieńcowa, badania genetyczne, nieprawidłowe wyniki testów czynnościowo-oddechowych. Celem badań jest potwierdzenie diagnozy i klasyfikacja niewydolności serca, a także określenie przyczyny oraz stopnia zaawansowania choroby.

Czy niewydolność serca można wyleczyć? Choć całkowite wyleczenie niewydolności serca, zwłaszcza w postaci przewlekłej i zaawansowanej, nie jest możliwe, istnieje wiele nowoczesnych metod terapeutycznych pozwalających skutecznie kontrolować objawy. Zastosowanie odpowiednich leków (inhibitory ACEL) pomaga zmniejszyć obciążenie serca i kontrolować najbardziej dokuczliwe objawy, takie jak duszność czy duże obrzęki. W zaawansowanych przypadkach stosuje się specjalistyczne urządzenia wspomagające pracę serca, np. wszczepialne kardiowertery-defibrylatory (ICD) lub aparaty wspomagające lewą komorę serca (LVAD), które zwiększają efektywność krążenia.

Zdrowa dieta, ograniczenie soli i alkoholu, regularna aktywność fizyczna oraz unikanie stresu i palenia papierosów mogą znacząco wpłynąć na przebieg choroby i poprawić efektywność leczenia farmakologicznego. Zmiana stylu życia odgrywa ważną rolę w profilaktyce i terapii niewydolności serca. W wielu przypadkach konieczne jest również wsparcie psychologiczne, które pomaga chorym w radzeniu sobie z chorobą i jej wpływem na życie codzienne.

Choć całkowite wyleczenie niewydolności serca nie jest zwykle możliwe, kombinacja zaawansowanej terapii i zmiany stylu życia może chorym dotkniętym tą chorobą pomóc żyć dłużej, a życie to może być dobrej jakości, aktywne i satysfakcjonujące. Pamiętajmy, że od nas samych bardzo dużo zależy. Czy zawalczymy z chorobą poprzez zmianę stylu życia czy się poddamy i pozwolimy chorobie nami zawładnąć - to nasza decyzja.